NataLab
Obrotowy reaktor zgazowania płytek drukowanych zbudowany w projekcie NataLab — widok korpusu komory i kołnierza.

Dorobek badawczy do transferu

Technologia odzysku metali z płytek drukowanych

Zbudowaliśmy obrotowy reaktor zgazowania płytek drukowanych o komorze 2,7 × 1 metra — w czasie, gdy w literaturze opisywano urządzenia stołowe. Uzyskaliśmy powtarzalną pozostałość metalonośną pozbawioną frakcji organicznej. Budżet projektu badawczego przekroczył 1 mln EUR.

Poznaj dorobek Napisz do nas

Gdzie jesteśmy

Projekt zakończony, dorobek dostępny do rozmowy

Projekt badawczy został zakończony. Technologia nie została doprowadzona do wdrożenia przemysłowego.

Dorobek projektu nie przepadł. Jego poszczególne elementy — know-how procesowe, dokumentacja techniczna, dane z kampanii badawczych, oprogramowanie sterujące i aparatura badawcza — pozostają dziś w dyspozycji kilku różnych podmiotów: inwestora finansowego, dawnych współpracowników i osób trzecich.

Wiemy, gdzie się znajdują. Rolą NataLab jest skoordynowanie transakcji i wzięcie odpowiedzialności za to, by uzgodniony zakres trafił w jedne ręce — w drodze licencji, przeniesienia albo wniesienia do wspólnego przedsięwzięcia z partnerem przemysłowym. Zakres, tryb i udział poszczególnych podmiotów ustalamy indywidualnie.

Poniżej opisujemy, co w tym projekcie zostało udowodnione, a co nie. W tej kolejności i bez zaokrągleń — bo obie części są istotne dla każdego, kto rozważa przejęcie tego dorobku.

01

Co udowodniliśmy

Powtarzalność procesu poniżej temperatury topnienia aluminium

Prowadziliśmy zgazowanie płytek drukowanych w reżimie temperaturowym, w którym aluminium i faza szklista pozostają w stanie stałym. Wsad zachowuje się jak złoże stałe, a reaktor nie jest zalewany fazą ciekłą — to warunek utrzymania urządzenia w ruchu przez wiele cykli.

Eliminacja frakcji organicznej

Z wsadu usuwane są żywice, tworzywa i pozostałe składniki węglowe. Dalsze przetwarzanie metalurgiczne nie obejmuje więc substancji organicznych, które w klasycznych ścieżkach są źródłem najbardziej problematycznych produktów ubocznych.

Powtarzalna pozostałość metalonośna

W wyniku zgazowania płytek drukowanych powstaje drobna pozostałość mineralno-metaliczna, w literaturze przedmiotu nazywana charem. Jako nadawa trafia ona na separator magnetyczny, gdzie wydzielane jest żelazo, a uzyskany koncentrat kierowany jest do dalszych procesów hydrometalurgicznych — czyli do ścieżki opartej na metodach od dawna stosowanych w metalurgii.

Rozwiązanie problemu pyłu

Niskotemperaturowe odpylanie gazu poprocesowego działało w naszej instalacji. W literaturze przedmiotu pył wraca jako jedna z głównych barier tego typu procesów.

Sterowanie nadążne w architekturze przemysłowej

Proces prowadzony był pod kontrolą autorskich algorytmów, na sterownikach PLC zintegrowanych z warstwą wizualizacji SCADA. Ta kompetencja jest przenośna na inne procesy termiczne i chemiczne.

Brak syntezy tlenków azotu

Wynika z samej natury procesu: do powstania NOx potrzebna jest temperatura znacznie wyższa niż stosowana w tej technologii.

02

Czego nie udowodniliśmy

Oczyszczanie gazu poprocesowego

Nie osiągnęliśmy zakładanego poziomu oczyszczania. Obszar ten nie był przedmiotem prac badawczych w projekcie — pierwotne założenie przewidywało zastosowanie rozwiązania sprawdzonego komercyjnie gdzie indziej. Dla gazu ze zgazowania płytek drukowanych, obciążonego halogenami i związkami siarki, pozostaje to zagadnieniem otwartym i wymagającym badań.

Wydajność przetwarzania

Proces okazał się długotrwały, a zakładana przepustowość komór nie została osiągnięta. Powtarzalność malała wraz ze wzrostem wypełnienia reaktora — przyczynę wiążemy z błędem konstrukcyjnym pierwszej generacji urządzenia, który został zidentyfikowany i opisany.

Egzotermiczność

Proces prowadzimy allotermicznie, czyli z ciepłem dostarczanym z zewnątrz. Daje to większą kontrolę nad przebiegiem, ale nie jest tym, co zakładaliśmy na początku.

Odbiór handlowy produktu

Nie mamy potwierdzonej umowy odbioru pozostałości przez zakład metalurgiczny. Uważamy, że uzgodnienie z odbiorcą specyfikacji techniczno-handlowej — minimalnej zawartości miedzi, zasad rozliczania metali szlachetnych, dopuszczalnych zawartości halogenów i frakcji ziarnowej — powinno poprzedzać każdą decyzję inwestycyjną opartą na tej technologii. Rekomendujemy to każdemu partnerowi.

Piszemy o tym wprost, ponieważ każdy z tych punktów i tak ujawniłby się w pierwszym tygodniu due diligence. Wolimy, żeby rozmowa zaczynała się od prawdziwego obrazu.

Jak ten dorobek wygląda z perspektywy 2026 roku

W grudniu 2025 roku, w recenzowanej pracy poświęconej odzyskowi miedzi z laminatów miedziowanych, inny zespół badawczy uzasadnił nowatorstwo swojego podejścia następująco:

Currently, studies on the separation of metals and non-metals from WPCB or WCCL are mainly carried out in fixed-bed reactors, and there are no public reports on rotary furnaces. M. Tian, X. Zhang, RSC Advances 15, 48498 (2025)

Nasz reaktor obrotowy o komorze 2,7 × 1 metra pracował od 2021 roku, na rzeczywistych płytkach z zamontowanymi elementami. Nie twierdzimy, że pozostajemy jedyni — twierdzimy, że mamy za sobą etap, który w tej dziedzinie dopiero się zaczyna. Pełne porównanie z pracami z 2025 roku →

Gotowość technologiczna

Nie jedna liczba, tylko cztery

Poziom gotowości tej technologii nie daje się opisać jedną wartością. Poszczególne elementy są na różnych etapach i uważamy, że tylko taki podział jest uczciwy.

Zgazowanie w reaktorze obrotowym
TRL 4–5
Komora 2,7 × 1 m. Pierwsza generacja ujawniła błędy konstrukcyjne, które zostały zidentyfikowane i opisane.
Zgazowanie w komorze skrzynkowej
TRL 4
Tor równoległy, prowadzony jednocześnie z reaktorem obrotowym.
Automatyka i sterowanie procesem
TRL 6–7
Element najbardziej dojrzały, przenośny na inne zastosowania.
Oczyszczanie gazu poprocesowego
TRL 2–3
Obszar niezbadany.

Poziomy według stanu na zakończenie prac badawczych. Opis technologii i granic zbadanego obszaru →

Otwarte problemy badawcze

Co zostało do zbadania

Ta lista jest częścią wartości tego dorobku. Dla partnera planującego prace badawcze jest to gotowy, opisany i uzasadniony zakres — nie hipoteza, tylko zagadnienia wyprowadzone z konkretnych kampanii pomiarowych.

Otoczenie

Rynek, który w 2017 roku był hipotezą

Urban mining

Zawartość złota w kilogramie komputerowych płyt głównych jest kilkadziesiąt razy wyższa niż w kilogramie rudy złota. Elektronika jest dziś jednym z najbogatszych dostępnych źródeł miedzi, srebra, palladu i platyny — pod warunkiem, że potrafi się z niej usunąć to, co nie jest metalem.

Surowce krytyczne i suwerenność strategiczna

Rozporządzenie CRMA wyznaczyło Unii Europejskiej cel pokrycia do 2030 roku co najmniej 25 procent zapotrzebowania na surowce strategiczne z recyklingu prowadzonego wewnątrz Unii. Główny Geolog Kraju publicznie ocenił, że przy obecnych technologiach cel ten jest nieosiągalny. Luka między deklaracją a możliwościami to miejsce, w którym powstaje popyt.

Zastosowania podwójne

Elektronika zawiera pierwiastki, bez których nie powstaje nowoczesne uzbrojenie: gal — półprzewodniki azotkowe w radarach z aktywnym skanowaniem; german — optyka podczerwieni i noktowizja; pierwiastki ziem rzadkich — magnesy trwałe w napędach i układach naprowadzania; tantal — kondensatory pracujące w warunkach ekstremalnych. Program EDIP, przyjęty w grudniu 2025 i uruchomiony operacyjnie wiosną 2026, zastąpił wcześniejsze instrumenty doraźne. Plan działania RESourceEU z grudnia 2025 wskazuje surowce o znaczeniu obronnym jako jeden z trzech priorytetów, zapowiadając 3 mld EUR w ciągu dwunastu miesięcy.

Ceny metali i popyt banków centralnych

Cena złota wzrosła z okolic 1 250 USD za uncję w 2017 roku, gdy powstawały założenia tego projektu, do ponad 4 000 USD w 2026. Banki centralne są nabywcami netto złota nieprzerwanie od piętnastu lat: 1 092 tony w 2024 roku, 863 tony w 2025 — mniej niż rok wcześniej, ale wciąż niemal dwukrotnie powyżej średniej z lat 2010–2021. To nie był jednorazowy rekord, tylko utrwalony trend.

Reindustrializacja

Raport Mario Draghiego z 2024 roku opisał uzależnienie surowcowe Unii i lukę inwestycyjną w nowych technologiach jako zagrożenie systemowe. Kolejne dokumenty — CRMA, a po nim RESourceEU — przesunęły ciężar z deklaracji na finansowanie konkretnych projektów w łańcuchu przetwarzania i recyklingu.

Strumień, który dopiero wraca do systemu

Unijny cel zbiórki obowiązujący od 2019 roku to 65 procent średniej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu w trzech poprzedzających latach; Polska rozlicza się z 45 procent masy z roku bieżącego, przez co luka narasta. Raport ElektroEko i WEEE Forum z września 2025 szacuje, że przez dwadzieścia lat funkcjonowania systemu z oficjalnych statystyk zniknęło około 1,5 miliona ton zużytego sprzętu, i wskazuje na ryzyko kar ze strony Komisji Europejskiej. Postulowane uszczelnienie oznacza dla legalnych zakładów przetwarzania wzrost dostępnego wolumenu. Materiał istnieje; zmienia się to, kto ma do niego dostęp.

Potwierdzenie rynkowe · aktualizacja 20 września 2026

Dwa fakty, które wyceniają ten rynek za nas

Nie musimy przekonywać, że przetwarzanie płytek drukowanych ma znaczenie strategiczne. W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy zrobiły to za nas rząd i największy polski gracz tej branży — jeden pieniędzmi, drugi decyzją o tym, czego w Polsce szukać nie warto.

19 września 2025 · dotacja rządowa

1,038 mld zł dla instalacji odzysku metali z elektroniki

Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego i Technologii podpisało ze spółką Elemental Battery Metals umowę o dotacji w wysokości 1,038 mld zł w ramach programu TCTF, na budowę zakładu Polvolt w Zawierciu. Zakład ma produkować miedź, srebro i złoto oraz prowadzić rafinację metali bateryjnych. Inwestycja znalazła się na liście projektów strategicznych Unii Europejskiej w rozumieniu rozporządzenia CRMA — jako jeden z dwóch projektów z Polski.

W komunikacie spółki jej założyciel i prezes Paweł Jarski podał skalę przerobu:

Jako Grupa Elemental przetwarzamy rocznie ponad 40 000 ton PCB i ponad 110 000 ton odpadów elektronicznych. Technologia i organizacja przetwarzania tych materiałów stanowią kluczową kompetencję naszej gospodarki. Paweł Jarski, założyciel i prezes Elemental Group — komunikat Elemental Group z 19.09.2025 · kopia archiwalna

Co z tego wynika dla nas. Płytki drukowane są w Polsce przerabiane w skali dziesiątek tysięcy ton rocznie, a państwo dopłaca miliard złotych do infrastruktury, która ma z nich odzyskiwać metale. Technologia przygotowania takiego wsadu — czyli usunięcia frakcji organicznej przed metalurgią — jest elementem tego samego łańcucha.

Źródła uzupełniające: Critical Raw Materials Act — Komisja Europejska · lista projektów strategicznych CRMA · gov.pl — projekty strategiczne dla UE

2 września 2026 · uchwała Rady Ministrów

Krajowy program poszukiwań surowców krytycznych

Rada Ministrów przyjęła uchwałę ustanawiającą program wieloletni „Krajowy program poszukiwań surowców krytycznych" (KPPSK), przedłożony przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Wykonawcą programu będzie Państwowy Instytut Geologiczny — Państwowy Instytut Badawczy, pod nadzorem ministra właściwego do spraw środowiska działającego przy pomocy Głównego Geologa Kraju. Finansowanie pochodzi z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a łączny koszt na lata 2026–2033 wynosi blisko 185,7 mln zł.

To przełomowy moment. Rząd przyjął dziś przygotowany przez MKiŚ „Krajowy Program Poszukiwań Surowców Krytycznych". Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska — za wnp.pl, 2.09.2026

Program dzieli poszukiwania na trzy priorytety. Wysoki obejmuje rudy miedzi, platynowce, grafit, baryt, fluoryt, hel i surowce skaleniowe. Średni — wolfram, tytan, wanad, arsen, bizmut, krzem metaliczny, fosforyty i stront. Niski priorytet przyznano złożom metali ziem rzadkich, galu, germanu, litu, hafnu, boru, antymonu i skandu — ponieważ, jak podano, perspektywy udokumentowania złóż są w ich przypadku ograniczone.

Co z tego wynika dla nas. To właśnie te pierwiastki — gal, german, ziemie rzadkie, antymon, hafn — są obecne w elektronice. Państwo mówi wprost, że w polskiej ziemi raczej ich nie znajdzie. Jedynym realnym krajowym źródłem pozostaje więc odzysk z urządzeń, które już tu są. Program dotyczy szukania złóż; elektronika jest złożem, którego nie trzeba szukać.

Źródła: gov.pl — przebieg prac nad uchwałą · wnp.pl — komunikat MKiŚ · kopia archiwalna

Zestawienie obu decyzji jest samo w sobie informacją o proporcjach: 185,7 mln zł na osiem lat poszukiwania złóż wobec 1,038 mld zł jednorazowej dotacji dla instalacji, która odzyskuje metale z materiału już wydobytego. Porozmawiajmy o dorobku NataLab →

Zakres rozmów

Co jest przedmiotem transakcji

Dorobek
Know-how procesowe, dokumentacja techniczna, dane z kampanii badawczych, oprogramowanie sterujące oraz aparatura badawcza. Nie publikujemy zestawienia poszczególnych składników ani tego, kto nimi dziś dysponuje. Zakres ustalamy indywidualnie — transakcja może objąć całość albo wyodrębnione części, odpowiednio do potrzeb partnera.
Poufność
Najcenniejsza część tego dorobku nigdy nie była publikowana. Parametry procesowe, dane pomiarowe, rozwiązania konstrukcyjne i algorytmy sterowania pozostają niejawne. Udostępniamy je po zawarciu umowy o poufności, w zakresie odpowiednim do etapu rozmów.
Aparatura
Aparatura badawcza zbudowana w projekcie w znacznej części nie została zezłomowana; znajduje się w dyspozycji osób trzecich. Doprowadzenie do oględzin jest możliwe po nawiązaniu kontaktu i uzgodnieniu zakresu rozmów, przy czym część aparatury jest poza Polską.
Struktura
Transakcja wymaga udziału kilku podmiotów, a część dorobku objęta jest zabezpieczeniami ustanowionymi na rzecz wierzycieli. W strukturyzowaniu rozmów uczestniczy Sarmatia Ventures. Pełny obraz prawny przedstawiamy po zawarciu umowy o poufności. Sprawy korporacyjne spółki są uporządkowane.
Odpowiedzialność
NataLab nie występuje jako podmiot oferujący własny majątek, lecz jako strona organizująca transakcję z udziałem wszystkich uprawnionych — i biorąca odpowiedzialność za doprowadzenie uzgodnionego zakresu do partnera.
Zespół
Część dawnego zespołu badawczego jest gotowa do udziału w formule konsultacyjnej, po uzgodnieniu zakresu i warunków.

Formy współpracy

Cztery ścieżki

Licencja albo przeniesienie

Udostępnienie albo przeniesienie dokumentacji, danych i know-how, w całości lub w wyodrębnionych częściach — w trybie i zakresie ustalonym dla konkretnej transakcji.

Oczekujemy: rozmowy o zakresie i strukturze, poprzedzonej umową o poufności.

Nie obiecujemy: technologii gotowej do wdrożenia — przedmiotem jest dorobek badawczy o poziomie opisanym w mapie gotowości.

Wspólne przedsięwzięcie

Partner przemysłowy wnosi dostęp do wsadu, zaplecze i finansowanie. Zespół NataLab obejmuje udział mniejszościowy i pełni funkcje konsultacyjne.

Oczekujemy: partnera z realnym strumieniem odpadu elektronicznego albo z zapleczem metalurgicznym.

Nie obiecujemy: gotowości natychmiastowej — nie prowadzimy dziś prac badawczych i nie dysponujemy czynnym zapleczem. Każde wznowienie wymaga czasu i odbudowy zespołu.

Komponent w konsorcjum badawczym

Dorobek o poziomie TRL 4–5, wraz z opisanym zakresem otwartych zagadnień, jako wkład merytoryczny do projektu prowadzonego przez inny podmiot.

Oczekujemy: jasno określonej roli i zakresu odpowiedzialności.

Nie obiecujemy: deklarowania poziomów gotowości wyższych niż udokumentowane.

Doradztwo

Udział członków dawnego zespołu w projektach zewnętrznych: procesy termiczne, automatyka i sterowanie nadążne, budowa aparatury badawczej, prowadzenie kampanii pomiarowych.

Oczekujemy: określonego zakresu i harmonogramu.

Nie obiecujemy: dostępności natychmiastowej ani w pełnym wymiarze.

Projekt został wyróżniony zwycięstwem w konkursie Startup Challenge Europejskiego Kongresu Gospodarczego w 2020 roku oraz przyjęciem do programu mentoringowego InCredibles.

Pytania i odpowiedzi

Sześć pytań, które i tak padają w pierwszej rozmowie

Czy ta technologia jest gotowa do wdrożenia?

Nie. Poszczególne elementy mają różny poziom gotowości: automatyka i sterowanie procesem to TRL 6–7, zgazowanie w reaktorze obrotowym TRL 4–5, a oczyszczanie gazu poprocesowego TRL 2–3, czyli obszar niezbadany. Przedmiotem rozmów jest dorobek badawczy, a nie instalacja gotowa do uruchomienia. Piszemy to wprost, bo i tak wyszłoby w pierwszym tygodniu due diligence.

Co dokładnie może być przedmiotem transakcji?

Know-how procesowe, dokumentacja techniczna, dane z kampanii badawczych, oprogramowanie sterujące oraz aparatura badawcza. Elementy te pozostają dziś w dyspozycji różnych podmiotów — inwestora finansowego, dawnych współpracowników i osób trzecich. NataLab koordynuje transakcję i bierze odpowiedzialność za doprowadzenie uzgodnionego zakresu do partnera. Nie publikujemy listy składników ani tego, kto którym dysponuje; przedstawiamy to po zawarciu umowy o poufności.

Czy aparatura badawcza nadal istnieje?

Tak. Istotna część aparatury badawczej znajduje się w dyspozycji osób trzecich. Doprowadzenie do oględzin jest możliwe po nawiązaniu kontaktu i uzgodnieniu zakresu rozmów, przy czym część aparatury jest poza Polską. Hala, w której instalacja pracowała, została dawno zwolniona i oddana właścicielowi.

Dlaczego przy recyklingu elektroniki mówi się o zastosowaniach podwójnych?

Ponieważ w płytkach drukowanych i elementach montowanych znajdują się pierwiastki, bez których nie powstaje nowoczesne uzbrojenie: gal — półprzewodniki azotkowe w radarach z aktywnym skanowaniem, german — optyka podczerwieni i noktowizja, pierwiastki ziem rzadkich — magnesy trwałe w układach naprowadzania i napędach, tantal — kondensatory pracujące w warunkach ekstremalnych, antymon — składnik układów uniepalniających i stopów.

Znaczenie tego zestawu przestało być teoretyczne. Rozporządzenie CRMA umieściło gal, german, miedź, platynowce i ziemie rzadkie na liście siedemnastu surowców strategicznych Unii, a tantal i antymon na szerszej liście trzydziestu czterech surowców krytycznych. Plan działania RESourceEU z grudnia 2025 wskazał surowce o znaczeniu obronnym jako jeden z trzech priorytetów. Przyjęty 2 września 2026 roku Krajowy program poszukiwań surowców krytycznych przyznał natomiast niski priorytet poszukiwaniom złóż ziem rzadkich, galu, germanu, antymonu i hafnu, uzasadniając to ograniczonymi perspektywami ich udokumentowania w polskiej ziemi. Jeżeli więc pierwiastków tych nie da się w kraju wydobyć, jedynym realnym źródłem krajowym pozostaje odzysk z urządzeń, które już tu są.

Czy NataLab prowadzi dziś prace badawcze?

Nie. Spółka nie prowadzi działalności operacyjnej, nie zatrudnia zespołu badawczego i nie dysponuje czynnym zapleczem. Wznowienie prac jest możliwe wyłącznie z partnerem, który wniesie wsad, zaplecze i finansowanie — i wymagałoby czasu oraz odbudowy zespołu. Nie planujemy wznowienia projektu własnymi siłami i nie składamy w tej sprawie żadnych obietnic.

Z kim rozmawia osoba, która się odezwie?

Rozmowy prowadzi Sarmatia Ventures — venture builder i inwestor finansowy spółki, uczestniczący w strukturyzowaniu transakcji. Na tym etapie nie eksponujemy nazwisk członków dawnego zespołu; ich udział ustalany jest indywidualnie, wraz z zakresem ewentualnej współpracy doradczej.

Kontakt

Napisz do nas

Rozmowy dotyczące dorobku NataLab prowadzi Sarmatia Ventures, venture builder i inwestor finansowy spółki.

Odpowiadamy na każde zapytanie — od przedsiębiorstw z branży przetwarzania elektroniki i metalurgii, przez doradców przygotowujących projekty badawcze, po pośredników w handlu technologiami i inwestorów.

Odpowiadamy zwykle w ciągu kilku dni roboczych. Jeśli wolisz napisać bezpośrednio: biuro@sarmatia.vc